X
تبلیغات
ب - و - سه - خدا

ب - و - سه - خدا
*هماره به کسی که به خودت علاقه‌مندش کردی مسئولی، مسئولی در برابر اشک‌هایش، در برابر تنهایی‌اش، ... *
  •  
  • jnnq2o14web57jclovtu.jpg
  • چكيده
  • اين نوشتار در نظر دارد تا در منظر مقام معظم رهبري، پس از تبيين ضرورت بحث از تعليم و تربيت، نشان دهد كه:
  • 1. تعليم يعني فرايند علم­آموزي، با تربيت به معناي پرورش و استكمال تدريجي و به فعليت رساندن استعدادهاي دروني انسان، چه نسبتي دارد.
  • 2.  اهداف تعليم و تربيت و عوامل و نهادهاي مؤثر در آن دو كدامند.
  • واژگان كليدي
  • تعليم، تربيت، خانواده، مدرسه، دانشگاه، حوزه علميه، صدا و سيما.
  • درآمد
  • انسان تا در ميدان تعليم و تربيت گام ننهد، توانايي­هايش از مرحله نهان و نهفته به مرحله فعليت و شكوفايي نمي­رسد و از سير حركت تكاملي محروم مي­ماند. ازاين­رو، بايد به صورت دقيق و حساب شده براي تعليم و تربيت جامعه برنامه­ريزي كرد؛ به گونه­اي كه جنبه آلي و ابزاري بودن تعليم براي تزكيه و تربيت لحاظ گردد و همه استعدادهاي جسمي، روحي، عاطفي و عقلي انسان­ها به صورت همسان و مناسب پرورش داده شود.
  • چنين ميدان وسيعي نياز به راهبري مصلح دارد كه خود عمري در راه فراگيري علم و كسب فضايل طي كرده باشد و مهمتر آنكه در درك مفاهيم وحياني و تطبيق آن بر مصاديق عصر كنوني، تكيه­گاه والایی داشته باشد. به همين سبب، اين نوشتار به جست­و­جوی دیدگاه­های رهبر معظم انقلاب اسلامی پرداخته است تا از رهنمودهای ایشان توشه­ راه برداشته شود.
  • 1.     اهمیت تعلیم و تربیت
  • تعليم و تربيت از سياست­هاي بنيادين اسلام و از اهداف زيربنايي بعثت رسول خدا(ص) است. پيامبر­اسلام(ص) تربيت را از خويش و خويشاوندانش آغاز كرد و به تعليم و آموزش نيز از اولين روزهاي هجرت همت گمارد. اين، خود نشانگر اهميت آن دو مقوله ديني و قرآني است.
  • يكي از مسائل ارزشمند و کارساز در زندگی بشر، علم و آگاهی است. علم، افزون بر اینکه وسیله­ای است برای بهتر زیستن و برای خوب از عهده مسئولیت برآمدن، بخودی خود نیز مطلوب بشر است. رهبر انقلاب در اهمیت و ضرورت علم­آموزی فرمود:
  • انسان بايد علم را از هر كسي كه آن را در اختيار دارد، فرابگيرد.[1]
  • آینده مملکت بدون ساختن نسل رو به رشد علمی، امکان­پذیر نیست.[2]
  • دشمنان از درس خواندن و دانشمند شدن فرزندان ما که مردان و گردانندگان آینده این انقلابند، به شدت می­ترسند.[3]
  • اهتمام به تربیت نیز، در کنار توجه به تعلیم بسیار ضروری است. تربیت و پرورش صحیح قوای جسمی و روحی، عامل شکوفایی استعدادهای ذاتی بشر برای رسیدن به رشد و کمال حقیقی است. رهبر انقلاب در این مورد فرمود: هیچ آباد کردنی به قدر آباد کردن روان انسان و فکر انسان - که در حقیقت راه آینده­ی او را ترسیم می­کند - نمی­رسد.[4]
  • اين بيان براساس بيان نوراني قرآن کریم است كه تنها راه سعادت بشر را تربیت صحیح و تزکیه درون از رذائل اخلاقی معرفی می­کند و  نتیجه بی توجهی به این امر مهم را هلاکت و بدبختی حتمی می­داند.[5] نتیجه آنکه، نقش اساسی و تعیین کننده تربیت در تأمین آینده سعادت­آمیز بشر و رسیدن او به کمال، قطعی است. رهبر انقلاب در این مورد می­فرماید:
  • در مبنای تفکر اسلامی، هدف از حیات انسان رسیدن به رستگاری و سعادت در دنیا و آخرت است.[6]
  •  انسان همان بذری است که باید رشد کند تا ... قوام بیابد و میوه بدهد و ثمربخش باشد. منتها در این مثال بُعد میدان حرکت تکاملی، میدان محدودی است ... اما در مورد انسان، سقفی وجود ندارد.[7]
  • 2. پيوند تعلیم و تربیت
  •  دانشمندان ، بسته به جهان­بینی و نوع نگرش آنها به روش و هدف از تربیت و ویژگی­های مربی و متربی، تعریف­های بسیاری برای تربیت ارائه کرده­اند.[8] شهید مطهری(ره) در تعریف تربیت می­نویسد:
  • تربیت عبارت است از پرورش دادن. یعنی استعدادهای درونی­ای را که بالقوه در یک شیء موجود است به فعلیت درآوردن.[9]
  • رهبر انقلاب نیز در معنای تربیت می­فرماید:
  • تربیت به معنای رشد و نمو و حرکت هر شیء به سمت هدف و غایتی است که آن شیء کمال خود را بازمی­یابد و برای مثال تربیت یک نهال یا یک بوته گل، به این معناست که ما این نهال یا این بوته گل را رشد و نمو بدهیم تا برگ و بار پیدا کند و ضمن اینکه خود این نهال یا بوته، از لحاظ ظاهری و جسمی و زیبایی باید شکل کامل خود را پیدا کند، میوه­اش هم باید میوه سالم و شیرینی باشد.[10]
  •   به این ترتیب، در نظر مقام معظم رهبری، تربیت يعني شكوفايي استعدادها، و این، معنای وسیعی را دربرمي­گيرد که شامل بروز سلامت جسمی، فکری، علمی و اخلاقی انسانی است که قصد شده تا در مسیر کمال، رشد و نمو داده شود. یعنی اهداف تربیتی دارای گستردگی خاصی است که همه استعدادهای بشری از جمله تربیت اخلاقی و رشد معنوی را شامل می­شود. امام خمینی(قده) در مورد نیاز بشر به تربیت اخلاقی می­فرماید:
  • از اول در سرشت انسان است که این انسان از عالم طبیعت سیر کند تا برسد به آنجایی که وهم ماها نمی­تواند برسد و همه اینها محتاج به تربیت است.[11]
  • علاوه بر شمول اهداف تربیت، قلمرو تربیت از حیث افراد نیز گسترده است و پرورش همه جانداران حتی پرورش گل را در بر می­گیرد درحالی­که مقوله تعلیم تنها در مورد موجود دارای شعور یعنی انسان، آنهم تنها در جنبه نظری و رشد فکری و ذهنی و افزایش سطح آگاهی صادق است. به همین سبب، مقام معظم رهبری نسبت بین تربیت و تعلیم را به صورت عموم و خصوص مطلق تبیین می­فرماید:
  • پس تربیت در اصطلاح خاص چیزی غیر از تعلیم است و تعلیم به معنی یاد گرفتن است اما تربیت به معنای شدن و به شکل خاصی درآمدن ... است که شامل تربیت­های اخلاقی، تربیت­های دینی و ... می­شود.[12]
  • البته باید توجه داشت كه رابطه تنگاتنگی بین تعلیم و تربیت وجود دارد، به­گونه­ای که هیچ یک بدون دیگری به اهداف اساسی خود نخواهند رسید. تأکید رهبر معظم انقلاب از سویی اهتمام به امر آموزش و از سویی دیگر به آمیختگی و همراهی تعلیم با تربیت است. ایشان فرمود:
  • تعلیم باید با تربیت آمیخته باشد. ... . بهترین شکل کار این است که معلم، مربی نیز باشد.[13]
  • تربیت صحیح جسمی و روحی، فکر و عقل متربی را به شکل مطلوبی پرورش می­دهد و ذهنش را برای رسیدن به عمق مطالب و درک حقایق امور آماده می­سازد. چنانکه امام خمینی(ره) نیز تعلیم و تربیت را مکمل هم دانسته و می­فرماید:
  • تعليم بايد پهلويش تربيت باشد، تربيت صحيح؛ تربيت اسلامى. اگر تعليم تنها باشد بدون تربيت، فايده ندارد؛ بلكه گاهى مُضرّ است. تربيت بى‏تعليم هم نمى‏شود؛ به نتيجه نمى‏رسد. اين دو تا بايد با هم باشند، توأم باشند؛ تعليم و تربيت. انسان يك موجودى است كه با تعليم و تربيت رشد مى‏كند.[14]
  • بی شک، تربیت که سنگ بنای شخصیت فکری هر انسانی را پایه­گذاری می­کند، به دلیل نتایج ارزشمندی که به دنبال می­آورد، بر تعلیم که تنها به تقویت قوای عقلانی انسان می­پردازد، تقدم رتبی دارد؛ چنانکه در آیه: «وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَهَ» (آل­ عمران:164)، تقدم تزکیه بر تعلیم نشان داده شده است. این کلام مقام معظم رهبری است که فرمود:
  • تربیت پیش از تعلیم انسان را به حرکت درمی­آورد. اگر تربیت نباشد، بصیرت انسان به کمک او نمی­آید.[15]
  • 2.    اهداف تعلیم و تربیت اسلامی
  • برای انجام هر کاری قبل از هر چیز، باید اهداف آن را بطور دقیق مشخّص کرد تا بتوان با ابزار و روش­های مناسب، آنها را محقق نمود. تعیین هدف چنان اهمیتی دارد که مقام معظم رهبری در این مورد فرمود: حقيقتِ هر انسانى، خواسته و فكر و هدف و راه اوست.[16]
  • در تعلیم و تربیت نیز، باید هدف را به دقت شناخت تا از خطرات ناشی از عدم آگاهی نسبت به جهت، روش و ابزار برحذر بود. نکته قابل توجه دیگر، دقت در الهی بودن هدف است. رهبر انقلاب تأکید دارد که تنها هدفی ماندگار و باقی است كه الهی باشد. ایشان می­فرماید:
  •  هر هدفى كه قايم به نفس و شخص انسان است، متعلق به اوست و با رفتن و مردن انسان، آن هدف هم مى‌ميرد و از بين مى‌رود؛ اما هدفى كه الهى و قايم به غيب و خواست خداست و انسان در راه آن فداكارى مى‌كند، با مردن انسان، آن هدف نمى‌ميرد.[17]
  • تعدادی از اهداف تعلیم و تربیت اسلامی را می­توان به شکل زیر بیان نمود:
  • 1.      پایبندی به اصول اعتقادی و مبانی دینی بویژه اصل توحید:
  • همه مکتب­های توحیدی از جمله اسلام برای انسان­سازی آمده­اند؛[18] ازاین­رو، تمامی نمودهای مذهب در حقیقت نوعی اثر تربیتی دارند ولی برای بدست آوردن این آثار باید با شناخت خداوند متعال، به اصل توحید معتقد شد. اعتقاد به توحید، هدف عالی تربیت اسلامی است. مقام معظم رهبری توحید را چنین معنا می­کند:
  •  توحید یعنی رهایی انسان از عبودیت و اطاعت و تسلیم در برابر هر چیز و هر کس بجز خدا، یعنی گسستن بندهای سلطه­ نظام­های بشری، یعنی .... دل بستن به رحمت خدا و نهراسیدن از احتمال شکست ... و خلاصه یعنی خود را مرتبط و متصل به اقیانوس لایزال قدرت و حکمت الهی دیدن و به سمت هدف اعلی با امید و بی­تشویش شتافتن.[19]
  • براساس این تفسیر از توحید، توجه نكردن به این اصل بنیادین اسلام در امر تربیت سبب عقب­ماندگی، ناتواني، كم­جرأتي و بي­ابتكاري جامعه اسلامی می­گردد. راه رهايي كشورهاي اسلامي از وادي عقب­افتادگي و وابستگي به غرب در پناه بردن به توحيد واقعي است. حضرت آيت الله خامنه­اي(حفظه الله) در اين مورد مي­فرمايد:
  • راه علاج آن است كه مسلمانان به اسلام ناب كه در آن توحيد و نفي عبوديت غير خدا، از هر چيز برجسته­تر و درخشنده­تر است، برگردند و عزت و قدرت خود را در اسلام بجويند.[20]
  • به اين ترتيب، در تربيتي كه براساس دين و معيارهاي آن تعريف مي­شود، بايد تفكر ناب اسلامي كه ناشي از نگاهي جامع به توحيد است نمود پيدا كند و اصول­گرايي هدف آرماني تربيت ديني باشد.
  • 2. عمق بخشیدن به تفکر اسلامی:
  • گرچه با تحقق جمهوری اسلامی ایران، بسیاری از مفاهیم و اصول اسلامی مانند: توحید عملی، جهاد و ولایت برای مردم تبیین شده است، اما گاه این مباحث، آنچنان در اذهان رسوخ نکرده­اند که با تشکیک و وسوسه زایل نشوند. اصول اسلامی باید به گونه­ای تبیین گردند و تربیت باید به صورتی شایسته انجام پذیرد تا تفکر اسلامی در جامعه عمق یابد.
  •  از جمله این اصول، عبارتند از:
  • - اصل نه شرقی نه غربی، جمهوری اسلامی[21]
  • - اصل حکومت دینی و ولایت فقیه[22]
  • - اصل وحدت عمومی با محوریت ولایت فقیه و خط امام(ره)[23]
  • - اصل ضرورت حفظ استقلال[24]
  • - اصل استکبارستیزی.[25]
  • 3. زنده نگهداشتن یاد خدا و توکل به او:
  • آفرینش انسان به­گونه­ای است که انسان جز به وسیله ایمان و یاد خدا آرامش نمی­یابد. قرآن بیان می­دارد که اعراض از یاد خدا، توجه به امور دنیوی و پیروی از هواهای نفساني، زندگی انسان را دشوار و با ناراحتی و اضطراب درونی همراه می­سازد[26] و یاد خدا تنها آرام بخش دلهاست.[27] حضرت علی(ع) نيز، ذکر خدا را نور قلبها می­داند و به آن توصیه می­کند.[28] قلبی که به خدا ایمان و سرسپردگی دارد، به منبع و سرچشمه خوبیها پی برده و به آینده خویش امیدوار است و در نتیجه دچار احساس پوچی و یأس نمی­شود. يكي از اهدافي كه در مقام تعليم و تربيت ديني اهميت بسزايي دارد، توجه دادن فرد متربی به یاد خدا و انجام امور عبادی است.
  • مقام معظم رهبری ذکر و یاد خدا را وظیفه همه افراد جامعه اسلامی دانسته و می­فرماید:
  •  ياد و ذكر خدا و توجه و اتصال حقيقى به او و مبارزه‌ با نفس و عبادت واقعى را روزبه‌روز در عمل شخصى و فردى خودمان تقويت كنيم. اين، وظيفه‌ يكايك ماست. ... . تنها تكيه‌گاه يك ملت بزرگ و مبارز و موحد، ياد خدا و توكل به خدا و اعتماد به خداست.[29]
  • 3. زنده نگهداشتن ارزش­های اخلاقی:
  • علت اصلي بسياري از مشكلات بشري در نظام­هاي مختلف، ناشي از غفلت از معنويت و گرايش به ماديگري است. براي رهايي از بحران اخلاقي معاصر و براي احياي ارزش­هاي اخلاقي باید قيام جدّي كرد. مقام معظم رهبري(حفظه­الله) در مورد اولويت پرداختن به ارزشهاي اخلاقي مي­فرمايد:
  • ما ارزشهاي اخلاقي و معنوي را براي جوان ضرورتي مي­دانيم كه اهميت آن بيشتر از علم است و معتقديم انقلاب ما بخاطر همين ارزشها بوده است.[30]
  • به سبب اهميت و ضرورت ارزشهاي اخلاقي، اين ارزشها بايد در نظام تربيتي و آموزشي جاي داده شوند. ازاين­رو، رهبر معظم در ارائه طرح آموزشي مناسب توصيه مي­كند كه:
  • تواضع، اخلاص، مهرباني در رابطه با بندگان خدا، صلابت در مقابل دشمنان، فداكاري و اصالت ندادن به مال و جاه و مقام و از جان و فرزندان و آسايش و سلامتي خود، خيلي راحت براي رضاي خدا گذشتن، از اساسي­ترين جوهرها و بالاترين ارزشي است كه براي آن بايد خود را به زحمت بيندازيم و تلاش كنيم و در آموزشهاي خود و در عمل آن را به كار بگيريم.[31]
  • 4. نهادهاي مؤثر در تعليم و تربيت
  • الف. خانواده: پس از تولد، محيط خانواده، مهم­ترين نقش را در تكوين و تحول شخصيت فرد ايفا مي­كند. خانواده سالم و صالح، كانوني است كه در آن عواطف و احساسات فرزند به نحو صحيح رشد و بالندگي می­یابد و برعكس، در خانواده ناسالم، انسان رشد طبيعي خود را از دست می­دهد و دچار ناهنجاري­هاي رفتاري مي­شود. در اهميت خانواده همين بس كه رسول گرامي اسلام(ص) فرمود: هر نوزادي بر فطرت (توحيدي) متولد مي­شود، تا اينكه پدر و مادرش او را يهودي يا مسيحي مي­كنند. [32] رهبر انقلاب اين بحث را چنين طرح مي­كند:
  • اسلام براي دوران كودكي و نوجواني و سپس جواني چند عامل تربيتي تعيين كرده كه يكي از آنها آموزش­هاي والدين و تأثيرات محيط خانواده است.[33] مردم بايد به امر كودك بها بدهند و خانواده­ها درصدد تعليم و تربيت صحيح كودك باشند و به بهداشت (روحي) آنها بپردازند و با نظمي كه در خانواده­ها ايجاد مي­كنند، كودكان را پرثمر براي آينده بار آورند. اگر در خانواده­اي از دروغگويي اجتناب شود، كودكان آن خانه راستگو بار خواهند آمد و اينگونه برخوردها خود تعليم و تربيت صحيح كودكان را فراهم مي­آورد.[34]
  • بدین ترتيب، آموزش مستمر خانواده­ها در مورد شيوه پرورش كودكان در اولويت قرار مي­گيرد. در اين راستا، مقام معظم رهبري، انتقال برخي مفاهيم مثل محبت و احترام به كودك و آگاهي از زبان فرزند و همزباني با وي و ايجاد زمينه نشاط و سلامت جسمي و رواني از طريق ورزش و سرگرمي­هاي مناسب و شناخت مواهب خدادادي و مفاهيم ارزشي را به خانواده­ها امري ضروري مي­داند. ايشان معتقد است كه شش سال اول زندگي كودك در تكوين شخصيت وي اعم از رشد استعدادهاي منطقي و زباني، تعادل عاطفي و توانايي برقراري روابط اجتماعي و آشنايي با مسائل معنوي از اهميت ممتازي برخوردار است. [35]
  • ب. آموزش و پرورش: بي­شك نهاد آموزش و پرورش كه از مدرسه تا عالي­ترين سطح تحصيلات دانشگاهي را در بر مي­گيرد، نقشي حياتي در بيداري فرهنگي يك جامعه اسلامي دارد. مقام معظم رهبري به اين نكته حساس در بيانات خويش اشاره كرده و فرمود:
  • هدف فشار دشمن در جبهه نظامي-سياسي و اقتصادي، فقر (و ضربه زدن) در جبهه فرهنگي است. ... . اگر آمريكا به اين نتيجه برسد كه مي­توان آموزش و پرورش ايران را چنان تغيير داد كه در چند سال آينده از انقلاب خبري نباشد، ديگر اصراري بر محاصره اقتصادي خود نخواهد داشت.[36]
  • ايشان وزارت آموزش و پرورش را زيرساز آينده كشور دانسته و فرمود:
  • جامعه اسلامي براي خنثي كردن نقشه­هاي دشمنان پس از امدادهاي غيبي الهي به آموزش و پرورش و معلمان متعهد و دلسوز و دانش­آموزان كه سرمايه­هاي انقلابند، چشم دوخته­اند.[37]
  • در ميان اين نهاد وسيع آموزشي، «مدرسه» اولين محيطي است كه انسان بطور معمول در آن پاي مي­گذارد و شخصيتش رشد پيدا مي­كند؛ به تعبير ديگر، بعد از خانواده، اولين پله ترقي جسمي و عاطفي و روحي فرزند در اين جايگاه ريخته مي­شود. ازاين­رو، رهبر انقلاب به معلمين چنين سفارش مي­كند:
  • در مدارس با محبت و بزرگواري و گذشت، لمس­كننده ارزشهاي موجود در افراد باشيد و جوهر الهي را در افراد، كشف و با جذب و رشد دادن به تربيتشان، آنها را به نمو اسلامي تربيت كنيد.[38]
  • جايگاه ديگري كه به لحاظ اهميت به آن اشاره مي­شود، «دانشگاه» است. در نظر مقام معظم رهبری، دانشگاه محل تفکر و بینش صحیح و هدایت معنوی است.[39] به نظر رهبر انقلاب، دانشگاه مطلوب انقلاب، دانشگاه اسلامی است.[40] مقام معظم رهبري اصالت دادن به اسلام در امر مديريت دانشگاه­ها را نكته مهم و كارآمد دانسته و مي­فرمايد:
  • (بايد) مدير و دانشجويان و استادان، اصالت را به اسلام بدهند. ... ارزشهاي اسلامي در دانشگاه بايد مورد مسابقه قرار گيرد.
  • برای رسیدن به چنين مطلوبي، اجرای موارد ذیل لازم است:
  • - تحقيق در مباني فكري اسلامي و آموختن آن از متخصصان دين شناس؛
  • - پي­ريزي يك نظام علمي- آموزشي با استخراج و تصفيه مود اوليه از منابع سرشار فرهنگ اسلامي و نيز با جذب مواد مناسب از دانش و فرهنگ پيشرفته ديگران؛
  • - تلاش و مجاهدت در راه تزكيه اخلاقي و رشد عنصر انسانيت در كنار تخصص­هاو دانش­ها؛
  • - مبارزه با جريان­هاي فكري و سياسي منحرف و ابسته به سلطه بيگانه؛
  • - كوشش در پيوند قشرهاي پيشرو علي­الخصوص قشرهاي روحاني و دانشجو.[41]
  • ج. حوزه علميه: تبليغ دين و ارائه الگوي مناسب به مردم در جهت كيفيت بخشيدن حركت به سوي اهداف بزرگ، از برترين و شریف­ترین فنون محسوب مي­گردد؛ چنانكه مقام معظم رهبري مي­فرمايد:
  •   منبر رفتن و سخن گفتن در امر دين، جزو شريف­ترين كارهاست و بايد و شايد كه شريف­ترين انسان­ها و عالم­ترين و آگاه­ترين آنها به مسائل اسلامي و عامل­ترين آنها به احكام شرعي در اين راه قدم بردارند و آن را براي خود افتخاري بدانند ... افرادي مثل شيخ جعفر شوشتري.[42]
  • روحانيت به عنوان منادي اسلام[43]، داراي امتيازاتي است مانند: عشق به علم، اخلاص براي خدا، دلسوزي براي مردم، بي­اعتنايي به دنيا، نترسيدن از قدرت­ها و قلدرها و زورمدارها، و وابسته نبودن به ارباب قدرت.[44] پس برنامه حوزه علميه بايد در جهت رشد مبلغيني باشد كه اهل علم و تزكيه­اند تا به گونه­ای شایسته­تر به تهذيب و گسترش معارف اسلامي در جامعه بپردازند؛ چرا كه تا كلام از دل بر نيايد تا عمق جان­ها راه نمي­يابد. براي تعليم بايد عالم بود و براي تزكيه، مزكّي. مقام معظم رهبري در اين مورد می­فرماید:
  •  مبلّغ اگر خودش مهذّب و پاك نباشد، نمي­تواند ديگران را پاك كند. اگر به معناي واقعي كلمه، به آنچه انسان مي­گويد، معتقد و عامل نباشد، حرفش اثري ندارد.[45]
  • د. صدا و سيما: صدا و سيما رايج­ترين و پربردترين وسيله براي انتقال پيامهاست كه همانند معلم، آموزش سطح وسيعي از جامعه را برعهده دارد. مقام معظم رهبري در مورد وظيفه صدا وسيما فرمود:
  • صدا وسيما، مسئوليت آموزش عمومي و ايجاد رشد فرهنگي و سياسي و تبيين مباني اسلام و مقابله با توطئه­هاي تبليغاتي دشمن را با بهره­گيري از هنر اصيل و سالم برعهده دارد.[46]
  • مقام معظم رهبري چهار اصل را به عنوان اصول هميشگي حاكم بر برنامه­ريزي صدا و سيما مطرح مي­كند كه بايد مورد توجه مديران و كاركنان قرار گيرد. آن چهار اصل عبارتند از: پيام، هنر، انتخاب زبان و موضوع متناسب، و تهي بودن از هر بدآموزي.[47] تبيين نگاه ايشان به موضوع را مي­توان در اين جملات یافت كه فرمود:
  • مراد ما از تعليم در صدا و سيما، سخنراني و ميزگرد و تدريس صرف نيست. صدا و سيما بايد انواع و اقسام روش­هاي هنري را در برنامه­هاي هنري، فيلم­ها، نمايش­ها براي تفهيم و توضيح مفاهيم و ارزش­هاي اسلامي بكار گيرد.[48]
  • در اين روش، پيام­ها به صورتي هنرمندانه و با شيوه غيرمستقيم مبلغ اهداف انقلاب و اسلام قرار مي­گيرد. ايشان در مورد اسلامي بودن يك فيلم دو ملاك را طرح مي­كند: اول، اينكه فيلم داراي ارزشهاي اسلامي باشد مثل اينكه در پي تعليم مفاهيم راستي و درستكاري و شجاعت و مقاومت يا در پي تعليم نماز باشد. دوم، اينكه فيلم با نمودهاي غير اسلامي همراه نباشد مثل اينكه بازيگر در صحنه فيلم با وضعي جلف و نامناسب در حال نماز خواندن ظاهر نشود كه اين حالت، يك ضد ارزش را به ذهن بيننده تداعي مي­كند.[49] به عبارتي ديگر بايد محتواي آموزنده و جهت­دهنده روح و فكر مخاطب در قالب و شكلي متناسب با اهميت موضوع، طرح گردد.
  • بر اين اساس، رهبر انقلاب رسانه ايده­آل را چنين تعريف مي­كند:
  • آنچه در مورد اين رسانه مهم، مطلوب و ايده­آل است، عبارت از اين است كه دانشگاهي باشد كه در آن عالي­ترين و زيباترين مفاهيم انقلاب، به شكل هنرمندانه ارائه بشود و جاذبه داشته باشد.[50]
  • سخن آخر
  • براي موفقيت در امر تعليم و تربيت بايستي توجه داشت كه:
  • 1. امر اصلاح، تربيت و تعليم كاري تدريجي است.[51] چنانكه انحراف و استحاله فرهنگي و سقوط ملت­ها از سوي دشمنان كاري است كه به صورت تدريجي انجام مي­گيرد.[52]
  • 2. شخص عالم در صورتي براي جامعه مفيد خواهد بود كه از تأديب و تربيت و اصلاح خويشتن آغاز كند؛[53] چنانكه حضرت علي(ع) فرمود:
  • مَنْ نَصَبَ نَفْسَهُ لِلنَّاسِ إِمَاماً فَلْيَبْدَأْ بِتَعْلِيمِ نَفْسِهِ قَبْلَ تَعْلِيمِ غَيْرِهِ وَ لْيَكُنْ تَأْدِيبُهُ بِسِيرَتِهِ قَبْلَ تَأْدِيبِهِ بِلِسَانِه[54]
  • كسي كه خود را راهبر مردم قرار داد پس بايد قبل از آموزش به ديگران به خود بياموزد و بايد قبل از تأديب ديگران به زبان با عمل خويش مربي ديگران باشد.
  • 3. تربيت امري نظام­مند و جامع است كه بايد ابعاد مختلف آن به صورت هماهنگ رشد كنند. مقام معظم رهبري در اين مورد  فرمود:
  •  اسلام معتقد است كه انسان بايد جسم و روح خود را با هم پرورش دهد و پرورش جسم مقدمه­اي براي پرورش روح است. اين مقدمه بودن به معناي تقدم زماني نيست بلكه ... تربيت جسماني و معنوي هر دو با هم و در كنار هم و به موازات هم هستند.[55]
  • 4. همراهي تعليم و تهذيب نفس باعث ارزشمندي علم است. رهبر انقلاب مي­فرمايد:
  • براي يك كشور، عالم و محقق و پژوهشگر و نابغه، ثروت خيلي بزرگي است؛ اما به شرط اينكه در او بنيان­هاي اخلاقي استوار باشد، وجدان اخلاقي زنده باشد.[56]

  •  
  •  

  •  
  • تعلیم و تربیت (از دیدگاه مقام معظم رهبری)، نشر تربیت اسلامی وزارت آموزش و پرورش، 1380ش، ص91، بيانات مقام معظم رهبري، 13/9/1370.
  • [2] . همان، ص75، ديدار اعضاي شوراي مركزي جهاد دانشگاهي سراسر كشور، 18/5/1366.
  •  .[3] همان، ص73، پيام به مناسبت آغاز سال تحصيلي، 1/7/1361.
  • [4] . همان، ص76، دیدار با وزیر و مسئولان آموزش و پرورش، 6/5/1377.  
  • [5] .  قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاه  (سوگند به اين آيات) كه هر كس جان خود را از گناه پاك سازد رستگار مى‏شود و هر كس آلوده‏اش سازد زيانكار خواهد گشت. (شمس:9-10).
  • [6] . همان، ص57، ديدار با شركت كنندگان اردوي سازمان بسيج دانشجويي، 14/6/1379.
  • [7] . همان، ص58، مصاحبه با گروه ورزش ومردم،6/12/1360.
  • [8] . برای نمونه ر.ک. به: راه و روش تربیت از دیدگاه امام علی(ع)، حسین ادیب، ترجمه رادمنش، انجام کتاب، 1362ش، 84-85.
  • [9] . مطهری،  تعلیم و تربیت در اسلام، انتسارات الزهراء،56.
  • [10] . تعليم و تربيت، ص53، مصاحبه با مجله آينده سازان، 21/7/1365.
  • [11] . صحيفه امام، ج4ص175.
  • [12] . تعليم و تربيت، ص55، مصاحبه با مجله آينده سازان، 21/7/1365.
  • [13] . همان، ديدار با گروهي از اعضاي انجمن اسلامي معلمان، 11/6/1363.
  • [14] .  صحیفه امام(ره)، ج8 ص514.
  • [15] . تعليم و تربيت، ص55، ديدار شركت كنندگان سمينار معاونين پرورشي، 10/10/1364.
  • [16] . از بيانات مقام معظم رهبری در ديدار با فرزندان شهدا، 25/5/1368.
  • [17] . همان.
  • [18] . صحیفه امام، ج7 ص531.
  • [19] . پیام مقام معظم رهبری به مناسبت اولین سالگرد ارتحال امام(ره)، 10/3/1369.
  • [20] . همان.
  • [21] . برای نمونه: از بیانات مقام معظم رهبری در خطبه­های نماز جمعه تهران، 23/4/1368.
  • .[22]  ر.ک. به: بیانات مقام معظم رهبری در دیدار عید غدیر، 20/4/1369.
  • [23] . پیام مقام معظم رهبری به مناسبت چهلمین روز ارتحال امام(ره)،22/4/1368.
  • [24] . بیانات مقام معظم رهبری در دیدار کارکنان وزارت اطلاعات، 30/3/1368.
  • [25] . سیاست­های ضد استکباری و بویژه ضد آمریکایی باید یرای نوجوانان تشریح شود تا آنها دشمنان سیاسی، اخلاقی و فرهنگی خود را بهتر بشناسند. (تعليم و تربيت، ص186، دیدار با مسئولان امور تربیتی، 13/8/1365).
  • [26] . وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً و هر كس از ياد من اعراض كند همانا (در دنيا) معيشتش تنگ شود (طه:124).
  • [27] . أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ  آگاه باشيد كه تنها با ياد خدا دلها آرامش پيدا مى‏كند. (رعد:27-28).
  • [28] . عَلَيْكَ بِذِكْرِ اللَّهِ فَإِنَّه نَوَّرَ القُلُوبَ ذكر خدا را فراموش نكن كه ذكر خدا نور قلبهاست. (تميمي آمدي،غررالحكم، دفتر تبليغات اسلامي، 1366ش، ص189، ح3642.
  • [29] . از بیانات مقام معظم رهبری در جمع جانبازان و مسئولان بنیاد مستضعفان و جانبازان،  07/06/1369.
  • [30] . تعليم و تربيت، ص133، ديدار با مسئولان امور تربيتي، 13/8/1365.
  • [31] . همان، ص134، ديدار با مسئولان آموزش حزب جمهوري اسلامي در استانها، 10/9/1362
  • [32] . علامه مجلسي، بحارالانوار، بيروت، مؤسسة الوفاء، 1404ق، ج3 ص282.
  • [33] . تعليم و تربيت، ص246، مصاحبه با مجله آينده سازان،21/7/1365.
  • [34] . همان، خطبه نمازجمعه، 13/3/1368.
  • [35] . همان، ص247، سمينار سراسري علمي و آموزشي كودكان زير 6 سال، 12/3/1366.
  • [36] . همان، ص254، ديدار با مسئولان آموزش و پرورش كشور، 25/5/1363.
  • [37] . همان، ص253، ديدار با وزي آموزش و پرورش، 24/6/1361.
  • [38] . همان، ص258، مربيان امور تربيتي منتخب سراسر كشور، 6/6/1361.
  • [39] . از بیانات مقام معظم رهبری در دیدار اعضای شورای مرکزی جهاد دانشگاهی، 11/6/1369.
  • [40] . از بیانات مقام معظم رهبری در دیدار جمع کثیری از طلاب و دانشجویان، 28/9/1369.
  • [41] . تعليم و تربيت، ص290-291، پيام به انجمن­هاي اسلامي دانشجويان، 10/8/1360.
  • [42] . همان، 20/4/1370.
  • [43] . «روحانيت منادي اسلام است»، مقام معظم رهبري،20/4/1370.
  • [44] . از بيانات مقام معظم رهبري در ديدار با روحانيون و وعاظ، 22/12/1369.
  • [45] . تعلیم و تربیت، ص318، دیدار با روحانیون اعزام مبلغ حزب جمهوری اسلامی، 1/4/1361.
  • [46] . حكم انتصاب آقاي دعاگو به سمت رئيس شوراي سياست­گذاري صدا و سيما، 21/6/.1368.
  • [47] . حكم رياست سازمان صدا و سيما، 2/6/1368.
  • [48] . از بيانات مقام معظم رهبري، 15/9/1368.
  • [49] . تعليم و تربيت، ص356، مصاحبه 18/11/ 1363.
  • [50] . از بيانات مقام معظم رهبري در ديدار با مسئولان صدا و سيما، 7/5/1369
  • [51] . تربيت انسان­ها كار تدريجي است، كار دفعي نيست. از بيانات مقام معظم رهبري در خطبه نماز جمعه تهران، 18/2/1377
  • [52] . سقوط ملتها هميشه يك امر ناگهاني نيست، يك امر تدريجي است. از بيانات مقام معظم رهبري در ديدار اعضاي اتحاديه انجمنهاي اسلامي دانش آموران، 8/2/1379.
  • [53] . خودمان، خودمان را بايستي تأديب و تربيت كنيم تا ان­شاء­الله مفيد باشيم. از بيانات مقام معظم رهبري به جمعي از طلاب، 26/10/1368.
  • [54] . نهج البلاغه، قم، دارالهجره، ص497، ح 73، ص 480.
  • [55] . تعليم و تربيت، ص64-65، مصاحبه 21/5/66.
  • [56] . جلسه پرسش و پاسخ دانشگاه تهران، 22/2/1377
* قلمفرسا مسلم شوبکلائی* [ ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ

خدایا! چشم­‌هایم را می­‌بندم و از نوک انگشتان پا تا نوک بینی‌­ام را تصویر می‌­کنم شاید موضعی از بدنم که بوسۀ تو را حس کرده است بیابم؛ شاید بوسۀ خدا را حس کنم. ناگاه بوسه­‌گاه تو را می‌‌یابم: رگ گردنم؛ ای خدایی که از رگ گردن به من نزدیک­‌تری! سلام.
مقالات صاحب وبلاگ